«اسلام و نقش آن» در مبارزات ضد استعماری مردم الجزایر

به گزارش فارس، اسلام طی 14 قرن در الجزایر بر تمامی شؤون ملت مسلمان الجزایر جریان دارد و حیات الجزایری متأثر از پرتوهای دین مبین اسلام است. نقش اسلام در بیرون راندن استعمار فرانسه و جهاد ملت مسلمان الجزایر علیه حاکمیت 120 ساله استعمار برجسته است.
 
* انگیزه‌های مبارزات سیاسی مردم الجزایر
 
مبارزات سیاسی معاصر مردم الجزایر ناشی از دو انگیزه کاملا متفاوت است:
- نخست این که مسلمانان کوشیدند، استعمارگران را از کشور الجزایر بیرون کنند و به سلطه آنان خاتمه دهند؛
- دوم آن که پس‏ از استقلال، در اثر بی‌اعتنایی رژیم‌های روی کار آمده در این کشور به اسلام انگیزه جدیدی برای مبارزه سیاسی ‏حرکت اسلامی الجزایر پدید آمد.
 
* تلاش فرانسه برای محو فرهنگ اسلامی
 
به بیان عمیق‌تر الجزایر در سال ۱۸۸۱ م. به منظور توسعه ارضی و کسب بیشتر درآمد تجاری، به اشغال فرانسه درآمد. فرانسوی‌ها از همان آغاز برای فراهم‏ آوردن زمینه اقامت طولانی در الجزایر به انهدام فرهنگ اسلامی بومی و به اطاعت ‏درآوردن مردم با توسل به خشونت اقدام کردند.

* قیام "امیرعبد القادر"، ادامه مبارزات و استقلال الجزایر
 
مردم مسلمان الجزایر در واکنش به سلطه فرهنگی، سیاسی و اقتصادی فرانسه، دست به قیام‌های متعددی زدند که قیام "امیرعبد القادر" در سال‌های نخست اشغال الجزایر و قیام هشت ساله مردم الجزایر در سال ۱۹۵۴ م. از مهم‌ترین آن به شمار می‏رود.
هدف اولیه جنبش ضد استعماری مردم الجزایر، کسب استقلال الجزایر از طریق‏ مبارزه مسلحانه و جهاد علیه استعمار فرانسه و هدف بعدی حرکت اسلامی برای بعد از استقلال، اجرای احکام اسلامی بود.
این مبارزات منجر به‏ استقلال الجزایر شد. رهبری قیام و حرکت اسلامی دوره قبل از استقلال الجزایر را عموما علمای مذهبی‏ بر عهده داشتند. "امیر عبد القادر" اولین رهبر حرکت اسلامی الجزایر در مصاف با استعمارفرانسه به شمار می‏رود.
عبد القادر بارها فرانسویان را شکست داد ، آنها در پی این شکست‌ها حکومت غرب الجزایر را طی پیمانی به عبدالقادر سپردند. ولی بعدها با کمک برخی‏ از رؤسای قبایل، عبدالقادر را شکست دادند.
 
* تشکیل جمعیت علمای مسلمین
 
پس از امیر عبد القادر، عالم مذهبی "شیخ عبدالحمید بن بادیس" و بعد از او "شیخ‏ البشیر الابراهیمی" با تشکیل "جمعیة العلماء المسلمین" (جمعیت علمای مسلمین) رهبری قیام ضد استعماری را برعهده داشتند، این جمعیت با ائتلاف با "جبهه آزادیبخش ملی" به ایفای نقش برجسته در جنگ هشت ساله علیه فرانسه پرداخت.
شیخ عبدالحمید بن بادیس و شیخ‏ البشیر الابراهیمی شاگردانی چون "محفوظ غناح" را تربیت کردند تا پایه‌گذار جنبش اسلام‌گرای اخوان المسلمون در الجزایر باشد و این هسته فکری مذهبی به فعالیت در مراکز علمی و دانشگاهی الجزایر بپردازد.
 
* حرکت اسلامی الجزایر پس از استقلال
 
پس از استقلال الجزایر، رهبران حرکت اسلامی الجزایر در نیل به برقراری حکومت‏ اسلامی، دارای دو روش متمایز از هم بوده‏اند:
- گروهی از این رهبران به اتخاذ شیوه جهاد علیه دولت مبادرت کردند.
- در حالی که برخی دیگر به انتخاب روش فشار مسالمت آمیز به دولت به منظور انجام اصلاحات روی آوردند.
جنبش اسلامی "النهضه" به رهبری‏ "شیخ‏ عبد الله جاب ‏الله" از گروه اول و "شیخ محفوظ نحناح"، رهبر جنبش "حرکت جامعه ‏اسلامی" از دسته دوم به شمار می‏روند.
 
* مهمترین جریان‌های اسلام‌گرای الجزایر
 
اگر بخواهیم، نقشه جریان‌های اسلام‌گرای الجزایر در اوایل دهه نود را ترسیم کنیم، باید به جریان‌های زیر اشاره کرد:
1. "جبهه نجات اسلامی الجزایر" به رهبری "عباس مدنی" و "علی بلحاج" (رهبر جناح سلفی جبهه).
2. "جنبش اصلاح" به رهبری "عبدالله جاب الله" از اخوانی‌های الجزایر.
3. "تشکل اسلامی الجزاره" به رهبری "محمد السعید" که اندیشه‌های "مالک بن بنی"، از اندیشمندان اخوان المسلمون مصر و سوریه را شالوده فکری خود می‌دانستند.
4. "جمعیه الارشاد والاصلاح" به رهبری غناح و دوست قدیمی وی "محمد بوسلیمانی" که توسط گروه‌های مسلح سلفی در سال 1994 ترور شد.
5. "رابطه الدعوة الاسلامیة" (سازمان دعوت اسلامی)، جنبش ارشادی و فرهنگی که در مساجد الجزایر جایگاه داشت. در انتخابات پارلمانی الجزایر در 1991 که به نجات اسلامی پیروز شد، گروه غناح نیز شرکت و جایگاه جدی در انتخابات داشت. لغو انتخابات و انحلال جبهه نجات اسلامی و آغاز یک جنگ داخلی در الجزایر محیط مناسبی برای رشد اخوانی‌ها به رهبری غناح پدید آورد، روش مسالمت آمیز غناح و سیاست مماشات با سیاست دولت‌های الجزایر نقش مؤثری در استمرار و تداوم فعالیت این گروه داشت.
 
* حاکمیت ملی‌گراها و تلاش برای مقابله با حرکت‌های اسلامی
 
اما با حاکمیت ملی‌گراها بر حیات سیاسی الجزایر، دستیابی به هدف اخیر غیر ممکن گردید. این امر منجر به ایجاد هدف نوینی در حرکت ‏اسلامی آن کشور شد، هدفی که خواستار دگرگونی سریع در همه ابعاد جامعه و تأسیس‏ حکومت اسلامی از طریق جهاد یا مبارزه انتخاباتی است.
حرکت اسلامی الجزایر دارای ثمرات فراوانی بوده است. یکی از این ثمرات، کسب ‏استقلال الجزایر در سال ۱۹۶۲ م. است که در پی مساعی جهادگران‏ مسلمان در مصاف با استعمار فرانسه با اهدای یک میلیون شهید به دست آمد. از دیگر ثمرات، می‏توان به فعال باقی ماندن حرکت اسلامی در صحنه سیاسی الجزایر اشاره ‏کرد. این مسئله ناشی از بی‏توجهی به اجرای اسلام در الجزایر از سوی دولت‌های "احمد بن بلا" و "هواری بومدین" و "شاذلی بن جدید" و "محمد بو صیاف" و سرانجام "عبد العزیز بوتفلیقه" بود. تداوم امتناع به خواسته مسلمانان منجر به گردهمایی عظیمی از اسلامگرایان الجزایری شد.
 
* حرکت اسلامی جدید الجزایر یا "جبهه نجات اسلامی"
 
جبهه نجات اسلامی ‏در انگیزه‌های شکل گیری شباهت بسیاری به سایر گروه‌های اسلامی گذشته الجزایر دارد. ولی آن چه جبهه نجات اسلامی را در این مورد از سایر گروه‌ها متمایز می‏سازد، حداقل دو چیز است:
- اول این که جبهه نجات اسلامی درپی ارزیابی روش مبارزاتی سایر گروه‌های اسلامی در تحقق هدف‌های اسلامی و وقوف به بی‌نتیجه بودن آنها، با اتخاذ روش مبارزاتی جدید یعنی روش مبارزه پارلمانی در ۱۹۸۹ م. پا به عرصه‏ حیات گذاشت.
- دوم این که شکل گیری جبهه نجات اسلامی، ریشه در فضای نسبی باز سیاسی ۸۰ م. دارد؛ زیرا درپی شورش‌های دهه ۸۰ م. و به ویژه شورش سال ۱۹۸۹ م. قانون اساسی جدیدی تدوین و به تأیید ۷۴ درصدی مردم رسید.
ماده چهل این قانون اجازه تأسیس جمعیت‌های اسلامی را داده‏ است. جبهه نجات اسلامی که بر اساس همین ماده قانونی شکل گرفت، اولین حزب‏ اسلامی الجزایر محسوب می‏شود.
 
* اهداف جبهه نجات اسلامی الجزایر
 
"شیخ عبدالباقی صحراوی" به عنوان مسن‌ترین عضو برجسته جبهه نجات اسلامی، در بدو تأسیس جبهه تلاش برای برقراری حکومت ‏اسلامی، وحدت اسلامی، ارائه راه حل‌های اسلامی برای ‏زندگی انسانی، جایگزین کردن اعتدال و میانه روی سیاسی به جای سرکوب و خشونت، تأمین منافع امت اسلامی الجزایر و ارائه راه نجات اسلامی به مردم را از هدف‌های جبهه‏ نجات اسلامی ذکر کرد.
/ 0 نظر / 80 بازدید