تهدید نرم، ابعاد و ویژگی‌ها

تهدید نرم، ابعاد و ویژگی‌ها

چکیده



هرچند نرم‌افزارگرایی یکی از ابزارهای تأمین بهتر وبیشتر منافع ملی کشورها تلقی می‌شود، ولی بررسی‌ها نشان می‌دهد استفاده از قدرت نرمتوسط دولت‌های بزرگ همواره تحت تأثیر ملاحظات راهبردی امنیتی قرار داشته است.

هدف اصلی این مقاله بررسی مفهوم ابعاد و ویژگی‌های تهدید نرم و رویکردهاینرم‌افزارانه در رهیافت‌ها و نظریه‌های امنیت و قدرت است.در این مقاله سعی شده بهمنظور درکی اساسی از مقوله قدرت و تهدید نرم، منابع و سطوح مختلف قدرت تبلیغیروانی در حوزه‌های سه‌گانه نخبگان، مردم و نیروهای مسلح معرفی و در نهایت بهکارویژه‌های تهدید نرم در این سطوح اشاره شود. در بخشی دیگر، رویکرد نرمافزارگرایانه غرب نسبت به جهان اسلام مورد تأکید و توجه قرار گرفته است.


واژگان کلیدی: تهدید، تهدید سخت، تهدید نرم، امنیت ملی، قدرت ملی، قدرتنرم.


مقدمه


اصولاً نرم‌افزارگرایی فراتر از سخت‌افزارگرایی وملاحظات سنتی امنیتی راهبردی به آن طیف از ملاحظات در سیاست خارجی اشاره دارد کهارزشی و فرهنگی بوده و از ابعاد و پیامدهای سیاسی امنیتی نیز برخوردار است. اگرامنیت ملی یک کشور را، شرایط و فضایی بدانیم که یک ملت در چارچوب آن می‌تواند اهدافو منافع ملی و حیاتی خود را در برابر تهدیدات داخلی و خارجی حفظ نماید، با اینتعریف امنیت ملی یا ارزش‌های حیاتی یک کشور دارای سه محور کلی خواهد بود.

الف. تمامیت ارضی؛

 ب. ایده و الگوهای رفتاری؛ و

ج. حاکمیت سیاسی.


با توجه به توضیحات فوق منظور از تهدید، عنصر یا وضعیتی است که ارزش‌هایحیاتی سه‌گانه یاد شده را به خطر اندازد. بنابراین می‌توان گفت، ساده‌ترین تعریف ازتهدید، فقدان مفهوم دیگر، یعنی امنیت است، این وضعیت با به خطر افتادن ارزش‌ها ومنافع حیاتی یک کشور به وجود می‌آید. لکن مطالعات امنیتی و تهدیدشناسی همزمان باتحول جوامع، توسعه و تغییریافته و در مفاهیم امنیت، قدرت و تهدید تحول ایجاد شدهاست.

امنیت ملی و تهدیدات آن، مفهوم مبهم، نسبی و توسعه نیافته است به این معنیکه تعریف از امنیت ملی و تهدیدات آن به پیش‌فرض‌های تعریف‌کننده بستگی دارد و بهعبارتی زمانمند و مکانمند است، در حقیقت رابطه بین امنیت، ملت و تهدیدات رابطه‌ایقراردادی است که مصداق خود را از درون گفتمان‌های گوناگون می‌جوید، با وجود اینتفاسیر بر ویژگی‌های زیر می‌توان تأکید کرد:



1-
اعتباری بودن

 
مفهومتهدید و امنیت دارای حد و مرز اعتباری است و از حیث واژه‌شناسی نمی‌توان صرفاً بهیک واژه تهدید که مترادف با فقدان امنیت تعریف شده، بسنده کرد. از نگاه امنیتیموضوعات را می‌توان در سه فضای کلی اجتماعی، سیاسی و امنیتی تقسیم نمود. پدیده‌هارا می‌توان از نظر زمانی و مکانی و با توجه به حساسیت‌های اجتماعی نسبت به آن،میزان شیوع و فراگیری و توان مدیریت آن‌ پدیده، از پدیده‌ای ساده تا بحرانی امنیتیتقسیم نمود. بنابراین ممکن است یک پدیده برای جامعه‌ای موضوع یا مسئله‌ای اجتماعی وسیاسی و برای جامعه دیگر خطر یا بحران امنیتی تلقی شود، یا در دوره‌های زمانیمختلف، ماهیت پدیده در نظام سیاسی تغییر یافته و تفسیر و برداشت‌های مختلفی از جهتزمانی نسبت به شدت و سطح تهدید و امنیت ارائه گردد. بنابراین ماهیت تهدیدات تابعفرهنگ استراتژیک، عقاید و نگرش بازیگران، محیط اجتماعی و ملی محل وقوع تهدید ومی‌تواند متفاوت باشد.


2-
نسبی بودن

 
امنیت و تهدید مفاهیمی نسبی وتابع زمان و مکان هستند. هیچ کشوری نمی‌تواند به امنیت مطلق دست یابد و یا فاقدهیچ‌گونه قدرت ملی در برابر تهدیدات باشد، چون کشورها براساس افزایش قدرت ملی خود،به دنبال رقابت، کاهش تهدیدات و افزایش امنیت ملی هستند. نتیجه این رقابت، ناامنیبرای دیگران است. از طرفی معمولاً براساس دوره‌های مختلف، نگرش‌های مختلف نسبت بهامنیت و تهدید وجود دارد و در نهایت از جهت ماهیت، تهدیدات کشورها وضعیت یکسانیندارند، ممکن است کشوری امنیت داخلی کافی داشته باشد ولی تهدیدات خارجی آن جدی باشدیا اینکه از لحاظ نظامی از وضعیت مناسبی برخوردار باشد، لکن ارزش‌های فرهنگی والگوهای رفتار سیاسی آن کشور در معرض خطر و شکست قرار گیرد.


3-
ذهنی بودن


تهدید از زمان شکل‌گیری تا تأثیرگذاری آن دارای مراحلی است که ممکن است اینمراحل طولانی یا کوتاه باشد، تهدیدات ابتدا فرایندی ذهنی است که در فرایند زمانی بهوقوع می‌پیوندد. باید انگیزه‌ها و بسترهای تهدید شناسایی شود که معمولاً با برآوردتهدیدات، سناریوهایی برای مقابله با آن، توسط کشورها طراحی می‌شود، برآورد شناختنیت و اهداف دشمن، ابزار و روش‌ها، آسیب‌ها و فرصت‌ها و فرایند‌های ذهنی است کهبراساس آن سیاست دفاعی کشورها تدوین می‌گردد.

مطالعات امنیتی و تهدید

 
به طور کلی مطالعات امنیتی دارای چهار موج مطالعاتی و در قالب دو گفتمانمنفی و مثبت معرفی شده است. در گفتمان منفی، امنیت سلبی است به این معنی که امنیتبا نبود عامل دیگری که از آن به تهدید یاد می‌شود، تعریف شده است. این گفتمان دارایپیشینه تاریخی طولانی است و دو موج مطالعاتی در درون خود دارد. شاخص بارز موج اول

/ 0 نظر / 61 بازدید